Είδηση στα αρχαία ελληνικά προς τιμή της Παγκόσμιας Ημέρας της Ελληνικής Γλώσσας

Το Αθηναϊκό Πρακτορείο τίμησε τη σημερινή παγκόσμια ημέρα της Ελληνικής γλώσσας με μία είδηση γραμμένη στα αρχαία ελληνικά. 

 Η είδηση του Αθηναϊκού Πρακτορείου:
«Αἱ Ἐκδόσεις τοῦ τῆς Μακεδονίας Πανεπιστημίου γέμουσιν βιβλίοις τὰ Σχολεῖα Δευτέρας Εὐκαιρίας τῶν σωφρονιστικῶν ἱδρυμάτων τοῖς Διαβατοῖς Θεσσαλονίκης, τῇ Νιγρίτᾳ Σερρῶν, τῷ Μαλανδρίνῳ Φωκίδος καὶ τῷ Δομοκῷ Φθιώτιδος.
Ἡ διευθυντὴς τῶν Ἐκδόσεων Πανεπιστημίου Μακεδονίας ἔφη:  «Προσφέρομεν βιβλία εἰς βιβλιοθήκας δεσμοτηρίων καὶ γνόντες τὸ συντελούμενον ἔργον τοῖς τῆς προσθέτου μορφώσεως καὶ τῆς δημιουργικῆς ἀπασχολήσεως  προγράμμασι, ἐδόκει ἡμῖν δημιουργῆσαι δρᾶσιν τοιαύτην, δώρου δίκην τοῖς τοιούτοις Σχολείοις.    
Εὐχόμεθα δημιουργῆσαι δῶρον συλλογικόν, ἀγάπης δῶρον, ἓν βιβλίον ἐξ ἑκάστου ἡμῶν τούτων πρὸς ἕκαστον τῶν ἀνθρώπων. Πέραν τοῦ ἀκαδημαϊκοῦ, ἐκπαιδευτικοῦ προσωπικοῦ καὶ τῶν φοιτητῶν, πάντας ἐκαλέσαμεν ἀναγνώστας τοὺς δυναμένους χαρίζειν ἐκ τῶν σφετέρων βιβλιοθηκῶν βιβλία τοῖς κρατουμένοις, οἳ φοιτῶσι εἰς τὰ Σχολεῖα Δευτέρας Εὐκαιρίας Διαβατῶν καὶ Νιγρίτας Σερρῶν.   
Οἱ ἄνθρωποι ἠσπάσθησαν τὴν δρᾶσιν ἀσμένως, διὸ καὶ παράτασις ταύτης ἐγένετο καὶ ἔτι δύο σχολεῖα ἐνισχύθησαν, τῷ Μαλανδρίνῳ Φωκίδος καὶ τῷ Δομοκῷ Φθιώτιδος.
«Τὰ βιβλία, μία συνθήκη πνευματικῆς ἐλευθερίας»
Οἱ δεσμῶται δύνανται γνῶναι λογοτεχνίαν, θέατρον, εἰκαστικά, μουσικήν. Δεῖ σφίσιν κτήσασθαι γνώσεις, ἃς οὐκ ἠδύναντο ἄλλῳ τρόπῳ.
Χρὴ ἡμᾶς ἅπαντας νοῆσαι τὰ βιβλία δύνασθαι ἔξοδον εἶναι ἐκ τοῦ ἡμερίου βίου, μία συνθήκη πνευματικῆς ἐλευθερίας. Ἔξεστιν τοῖς βιβλίοις μᾶλλον βοηθῆσαι εἰς τὸ τοῦ σωφρονισμοῦ ἔργον πρὸς ἀνθρώπους, οἳ χαίρουσιν καθ΄ ἡμέραν ἀναγνῶναι καὶ μὴ μόνον μανθάνειν ἀρέσκει αὐτοῖς ἀλλὰ καὶ ποιεῖν ἴδια γράμματα.        
Συνείλεκται ἤδη 1.000 καὶ πλέονα βιβλία καὶ εὐέλπιδές ἐσμεν, ὡς καλυφθήσονται αἱ ἀνάγκαι τῶν βιβλιοθηκῶν. Ὡς εἰκός ἐστίν, ἀποστελοῦμεν σὺν τοῖς συλλεχθεῖσι βιβλίοις τίτλους ἐκδόσεων, ἵνα πλουτῶμεν τὰ διαφέροντα καὶ τὰς γνῶσεις, ἃ ταῦτα ἔξεστι πορίζειν.     
Τὰ βιβλία ἑκάστῃ ἡμέρᾳ συλλέγονται, Δευτέρα ἕως Παρασκευή, 9:00 ἕως 15:00, ἐν τῷ χώρῳ τῶν Ἐκδόσεων, τῷ ἰσογείῳ τοῦ Πανεπιστημίου Μακεδονίας (Ἐγνατία 156),  ἕως τῇ 14ῃ Φεβρουαρίου 2020».

Did you know you speak Greek? - International Greek Language Day (Februa...

Πόση ζημιά μπορούν να κάνουν τα greeklish στη γλώσσα;

Το συζητήσαμε στην τάξη και καταλήξαμε στα ίδια συμπεράσματα, Έρχεται λοιπόν... δεύτερος ο αρθρογράφος, αλλά επειδή τα λέει ωραία και ως ανακεφαλαίωση των όσων ήδη είπαμε, διαβάστε το παρακάτω άρθρο από την Καθημερινή (21.11.2016) 

Πόση ζημιά μπορούν να κάνουν τα greeklish στη γλώσσα;

ΓΛΩΣΣΟ-ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ*
Το ζήτημα των greeklish, η χρησιμοποίηση λατινικών χαρακτήρων στη γραπτή απόδοση της ελληνικής γλώσσας, έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις ιδιαίτερα μετά την έλευση της νέας χιλιετηρίδας και τις τεχνολογικές βόμβες που κατάφεραν να ταράξουν συθέμελα ολόκληρη την ανθρωπότητα αλλάζοντας ολοκληρωτικά τον τρόπο ζωής. Αυτός ο νέος τρόπος μεταγραφής των ελληνικών φθόγγων θορυβεί κυρίως συντηρητικούς φιλολογικούς κύκλους οι οποίοι στοχοποιούν και λιθοβολούν κυρίως τους νέους επειδή χρησιμοποιούν ευρέως τα greeklish στην καθημερινή γραπτή επικοινωνία τους. Οι περισσότεροι μιλούν για καταστροφή της ελληνικής γλώσσας μέσω αυτού του τύπου γραφής με αποτέλεσμα να ξεσπά ένα ανελέητο ντελίριο αποδοκιμασίας των greeklish και των χρηστών τους.

Πρώτιστα, θα πρέπει να τονιστεί ο διαχωρισμός προφορικού και γραπτού λόγου. Ο προφορικός προηγείται του γραπτού και είναι αυτός που συνιστά αυτό που ονομάζουμε γλώσσα. Ο γραπτός λόγος αποτελεί μια μεταγενέστερη τεχνητή επινόηση η οποία πάντοτε ακολουθεί τελευταία και καταϊδρωμένη τις αλλαγές που υφίσταται ο προφορικός λόγος. Επομένως, όπως κι αν αποδώσουμε γραπτά την ελληνική γλώσσα: με λατινικό, αραβικό, κινεζικό ή άλλο αλφάβητο, αυτή θα συνεχίζει να υφίσταται. Έτσι, θα ήταν εξαιρετικά αφελές να μιλάμε για καταστροφή ή αφανισμό της ελληνικής γλώσσας επειδή γράφεται με ένα διαφορετικό από το φυσικό της αλφάβητο.

Μήπως, όμως, κινδυνεύει να χαθεί το ελληνικό αλφάβητο; Τα «ελληναγγλικά» θεωρούνται κι αυτά ένας γλωσσικός γραπτός κώδικας, άσχετα αν αυτός ο κώδικας χρησιμοποιείται διαφορετικά από κάθε άτομο. Η χρήση των greeklish δεν πρέπει να προκαλεί ανησυχία όσο περιορίζεται στα στεγανά της ανεπίσημης επικοινωνίας με γραπτά μηνύματα στο κινητό ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και όσο υπάρχει η επίγνωση εκ μέρος των χρηστών τους ότι πρόκειται για μια ανεπίσημη μορφή επικοινωνίας. Λόγου χάρη, σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται να σταλεί επίσημη επιστολή στα ελληνικά γραμμένη με λατινικούς χαρακτήρες εφόσον οι γράφοντες αντιλαμβάνονται την αντισυμβατικότητα της παραπάνω ενέργειας.
Τα greeklish στις μέρες μας έχουν βρει πρόσφορο έδαφος όταν το διαδίκτυο και τα κινητά τηλέφωνα στα αρχικά στάδιά τους δεν μπορούσαν να υποστηρίξουν την γραπτή επικοινωνία με άλλα αλφάβητα εκτός του λατινικού. Οι χρήστες με τον καιρό τα αγκάλιασαν διότι προσέφεραν σε αυτούς πρακτικές ευκολίες: γρήγορη γραφή χωρίς ορθογραφική έγνοια και αποφυγή του «ενοχλητικού» τονισμού. Ίσως, προσφέρει, ταυτόχρονα, μια κάλυψη των συμπλεγμάτων κατωτερότητας του ανορθόγραφου χρήστη αλλά και πιθανού στιγματισμού του, όταν γράφει με ελληνικούς χαρακτήρες. Η φράση «Τι κάνις, ίσε καλά;», προκαλεί μια πληθώρα αρνητικών συναισθημάτων ενώ η φράση «Ti kanis, ise kala?» δεν ενοχλεί καθόλου.
Η μεγαλύτερη ανησυχία έγκειται σε πιθανή αύξηση της ανορθογραφίας λόγω greeklish. Αν και δεν υπάρχει σοβαρή έρευνα που να καταδεικνύει αιτιατή σχέση ανορθογραφίας με greeklish, η παρατεταμένη χρήση τους θα μπορούσε να συμβάλει στην οπτική αποδόμηση του σημαίνοντος μιας λέξης. Για παράδειγμα, εάν κάποιος γράφει συνεχώς τη λέξη «μήνυμα» ως «mnm» ή «minima» πιθανώς να αγνοήσει ή «ξεχάσει» την πιθανή ορθογραφία της λέξης. Παρ’ όλα αυτά, η ζημιά στην ορθογραφία λόγω greeklish, εάν υφίσταται, θα είναι μηδαμινή σε σχέση με άλλους παράγοντες, οπόταν θεωρείται αντι-επιστημονικό να ψάχνουμε χωρίς ουσιαστικά επιχειρήματα και τεκμήρια έρευνας, αποδιοπομπαίο τράγο για τα «ορθογραφικά χάλια».

Τέλος, κάποιοι βλέπουν τα greeklish ως μία μάστιγα που πρέπει πάραυτα να εγκαταλειφθεί ενώ κάποιοι άλλοι ως μία φυσιολογική εξέλιξη. Όπως και να το δει κανείς, τα greeklish δεν πρόκειται να καταβαραθρώσουν τη γλώσσα μας ούτε να αφανίσουν τους ελληνικούς γραπτούς χαρακτήρες, τουλάχιστον στο εγγύς μέλλον. Υπάρχουν ως μία επινόηση – όχι καινοτόμα, διότι προϋπήρχαν αιώνες πριν – καθαρά περιστασιακή που διευκολύνει τον χρήστη. Άλλωστε αυτόν τον τρόπο τον επέλεξαν εκατομμύρια χρήστες της γλώσσας για δική τους διευκόλυνση και θα ήταν αθέμιτο να τους τον στερήσει κάποιος βασιζόμενος σε ανυπόστατες κινδυνολογίες. Πού ξέρει κανείς, μπορεί κι αυτά να αποτελούν μία μόδα, ένα πυροτέχνημα γλωσσικό που όπως έχει εκραγεί τόσο ξαφνικά, με τον ίδιο τρόπο να φύγει.

*Υποψήφιος Διδάκτορας Τμήματος Επιστημών Αγωγής (ειδ. Εκπαίδευση/Γλωσσολογία), Πανεπιστήμιο Κύπρου
georgiou.georgos@ucy.ac.cy
Facebook: Γλωσσο-Συναντήσεις

Ενδεικτικά θέματα α την Τράπεζα Θεμάτων:Γλώσσα Α΄Λυκείου (1)πό

Για εξάσκηση ( και όχι μόνο)!

Δείτε ενδεικτικά τα παρακάτω κείμενα με τις αντίστοιχες προτεινόμενες ασκήσεις τους από την Τράπεζα Θεμάτων, για να έχετε μια πληρέστερη εικόνα της τυπολογίας των ασκήσεων που μπορούν να σας ζητηθούν στο μάθημα της Έκθεσης!

Κείμενο 2306

[Γλώσσα και κοινωνικοποίηση]

Ο πρώτος κώδικας επικοινωνίας, δηλαδή η μητρική γλώσσα, είναι κοινωνικός θεσμός. Αυτό

σημαίνει ότι η γνώση της μητρικής γλώσσας και η καλή χρήση της είναι το κυριότερο μέσο ένταξης στην κοινότητα, εφόσον αποτελεί τη βασικότερη προϋπόθεση για επικοινωνία και για δημιουργία σωστών καιολοκληρωμένων σχέσεων με τα υπόλοιπα μέλη. Χρησιμοποιούμε την ομιλία για να έρθουμε σε επαφή με τους άλλους. Για να μην είμαστε μόνοι ή αποξενωμένοι. Και από την άποψη αυτή, η κατάκτηση της γλώσσας μας βοηθάει να αποφύγουμε την απομόνωση.

Κι ακόμα, ο κοινωνικός χαρακτήρας της γλώσσας υποδηλώνει ότι πρόκειται για ένα σύστημα το οποίο λειτουργεί πέρα και πριν από τα συγκεκριμένα άτομα. Κάθε νέος άνθρωπος υποχρεώνεται να μαθαίνει και να χρησιμοποιεί τη μητρική του γλώσσα, γιατί σε αντίθετη περίπτωση διατρέχει τον κίνδυνο της περιθωριοποίησης ή και της απόρριψής του από την ομάδα. Και από την άποψη αυτή η κατάκτηση της μητρικής του γλώσσας δεν είναι απλώς μια ευγενική πρόσκληση προς το κάθε νέο άτομο αλλά, μέσα σε ορισμένα πλαίσια, πρέπει να νοείται ως κοινωνική επιταγή¹. Έτσι, η κοινωνικοποίηση του ατόμου και η επικοινωνία του με τα άλλα άτομα της γλωσσικής κοινότητας έρχεται ως αποτέλεσμα της κατάκτησης της μητρικής του γλώσσας, αλλά και ταυτόχρονα αποτελεί το αίτιο για περαιτέρω καλλιέργεια και βελτίωση της γλωσσικής του ικανότητας.

Η σχέση όμως μεταξύ ατόμου και γλώσσας δεν πρέπει να θεωρηθεί ως μονόδρομος, ως πλήρης δηλαδή υποταγή του ατόμου στον κώδικα του κοινωνικού συνόλου. Όπως, βέβαια, είναι φυσικό, κατά την πρώτη περίοδο κατάκτησης της γλώσσας από το άτομο, στην οποία μπαίνουν οι βάσεις της κοινωνικοποίησής του, υπάρχει σίγουρα η έννοια της υποταγής του στην κοινωνική απαίτηση. Όμως, σε ένα δεύτερο στάδιο ανοίγεται μια ευρεία προοπτική που του παρέχει δυνατότητες για ελεύθερη προσωπική του έκφραση. Στο πλαίσιο, επομένως, της χρήσης της μητρικής γλώσσας το κάθε άτομο δημιουργεί το προσωπικό του ύφος και προβάλλει την ατομικότητά του, παρά το γεγονός ότι η γλωσσική επικοινωνία στηρίζεται σε ένα φαινόμενο που δημιουργείται και λειτουργεί με κανόνες και αρχές, οι οποίες καθιερώνονται από το κοινωνικό σύνολο.

Ν. Μήτσης. (1996). Διδακτική του γλωσσικού μαθήματος. Από τη γλωσσική θεωρία στη διδακτική πράξη.Αθήνα: Gutenberg, 39-40 (διασκευή).

1 επιταγή: προσταγή, διαταγή

ΘΕΜΑΤΑ

Α1. (Μονάδες 15)

Α1. Για ποιους λόγους, σύμφωνα με τον συγγραφέα του κειμένου, η σχέση του ατόμου με τη γλώσσα δεν είναι μονόδρομος; (60-80 λέξεις)

(μονάδες 15)

Α2. (Μονάδες 10)

Α2.α. Με ποιες διαρθρωτικές λέξεις επιτυγχάνεται η συνοχή μεταξύ των παραγράφων του κειμένου;(μονάδες 5)

Α2.β. Τι δηλώνουν οι λέξεις αυτές;(μονάδες 5)

Β1. (Μονάδες 10)

Β1. Να συντάξετε μία παράγραφο 60-80 λέξεων στην οποία να χρησιμοποιήσετε τις λέξεις/φράσεις τουκειμένου με έντονη γραφή: γνώση της μητρικής γλώσσας, προϋπόθεση για επικοινωνία, κίνδυνο τηςπεριθωριοποίησης, κοινωνικοποίηση του ατόμου, καλλιέργεια και βελτίωση της γλωσσικής [του]ικανότητας.

(μονάδες 10)

Β2. (Μονάδες 15)

Β2.α. Ο τίτλος του κειμένου είναι κυριολεκτικός/δηλωτικός ή μεταφορικός/συνυποδηλωτικός;

(μονάδες 10)

Ή 2320

ΘΕΜΑΤΑ

Α1. (Μονάδες 15)

Α1. Γιατί, σύμφωνα με το κείμενο, η γνώση της μητρικής γλώσσας συμβάλλει στην ελεύθερη προσωπική έκφραση του ατόμου; (60-80 λέξεις)

(μονάδες 15)

Α2. (Μονάδες 10)

Α2. Να δώσετε από έναν πλαγιότιτλο στην πρώτη παράγραφο (Ο πρώτος κώδικας… απομόνωση) στηδεύτερη παράγραφο (Κι ακόμα … ικανότητας) του κειμένου.

(μονάδες 10)

Β1. (Μονάδες 10)

Β1.α. Να γράψετε μία συνώνυμη λέξη ή ισοδύναμη φράση για καθεμιά από τις λέξεις με την έντονη

γραφή, με βάση τη σημασία τους στο κείμενο: βασικότερη, ορισμένα, αποτέλεσμα, ταυτόχρονα,βελτίωση.

(μονάδες 5)

Β1.β. Να δημιουργήσετε μία πρόταση χρησιμοποιώντας καθεμιά από τις συνώνυμες λέξεις ή ισοδύναμεςφράσεις.

(μονάδες 5)

Β2. (Μονάδες 15)

Β2. Ο συγγραφέας, στην πρώτη παράγραφο (Ο πρώτος κώδικας….. απομόνωση) του κειμένου,

χρησιμοποιεί σε ορισμένες προτάσεις στοιχεία προφορικού λόγου.

Ή 2321

ΘΕΜΑΤΑ

Α1. (Μονάδες 15)

Α1. Για ποιους λόγους, σύμφωνα με το κείμενο, η γνώση και η καλή χρήση της μητρικής γλώσσας βοηθάειτους ανθρώπους να αποφύγουν την απομόνωση; (60-80 λέξεις)

(μονάδες 15)

Α2. (Μονάδες 10)

Α2. Ποια είναι τα δομικά μέρη της δεύτερης παραγράφου (Κι ακόμα … ικανότητας) του κειμένου;

(μονάδες 10)

Β1. (Μονάδες 10)

Β1. «Στο πλαίσιο […] της χρήσης της μητρικής γλώσσας το κάθε άτομο δημιουργεί το προσωπικό του ύφοςκαι προβάλλει την ατομικότητά του»

Χρησιμοποιώντας την παραπάνω περίοδο λόγου, να δημιουργήσετε μία παράγραφο 60-80 λέξεων.

(μονάδες 10)

Β2. (Μονάδες 15)

Β2. Να επισημάνετε στο κείμενο τρεις λέξεις ή φράσεις που ανήκουν σε ειδικό λεξιλόγιο.

(μονάδες 15)

Κείμενο  2307

Διάλεκτοι και Εκπαίδευση

Η εκπαίδευση σήμερα αντιμετωπίζει τις διάφορες γεωγραφικές και κοινωνικές ποικιλίες μιας γλώσσας σε άμεση σχέση και εξάρτηση με την πρότυπη γλωσσική μορφή, που θεωρείται σωστό να χρησιμοποιούν οι ομιλητές της, τουλάχιστον στις δημόσιες και επίσημες περιστάσεις. Όσο μεγαλύτερο κύρος και διάδοση έχει η πρότυπη αυτή γλώσσα, τόσο περισσότερο περιορίζει τη χρήση των άλλων γλωσσικών ποικιλιών.

Όπως, όμως, έχει επισημάνει ο Μ. Τριανταφυλλίδης «οι διάλεκτοι ενός λαού είναι κι αυτές μια από τις πολυτιμότερες πηγές για τον πλουτισμό της γραφόμενης γλώσσας του και θα ήταν λάθος και ασυχώρετη στενοκεφαλιά, αν ήθελε κανείς να αποκλείσει από την κοινή γλώσσα καθεμιά όμορφη λέξη, έναν τύπο που εκφράζει κάτι ξεχωριστό, έναν ιδιωματισμό, μόνο και μόνο γιατί έτυχε να είναι διαλεκτικός. Όλες οι ξένες γλώσσες έχουν πλουτιστεί από τα ιδιώματα και πολλές φορές μάλιστα μεγάλοι λογοτέχνες συνειδητά εργάστηκαν γι’ αυτόν τον σκοπό».

Η πρότυπη γλώσσα που περιέχει και διαλεκτικά στοιχεία έχει το πλεονέκτημα να εκφράζει με απόλυτη ακρίβεια οποιαδήποτε σκέψη σε οποιοδήποτε τόπο, χρόνο και γλωσσικό περιβάλλον. Αν και δεν είναι δυνατή η συστηματική και γενικευμένη διδασκαλία των νεοελληνικών γλωσσικών διαλέκτων, όπως η ποντιακή ή η διδασκαλία των «ειδικών γλωσσών», όπως είναι λόγου χάριν η γλώσσα του ποδοσφαίρου, παρ’ όλα αυτά, επειδή η γλώσσα είναι ένας ζωντανός οργανισμός, δεν θα έπρεπε να αποκλειστούν από τη γλωσσική διδασκαλία ορισμένες ιδιωματικές ή διαλεκτικές φράσεις των οποίων η χρήση έχει γενικευθεί. Επίσης, καλό θα ήταν να γίνεται αναφορά στις διάφορες διαλέκτους της επίσημης γλώσσας, έτσι ώστε οι μαθητές να την κατανοούν καλύτερα και να είναι έτοιμοι να σταθούν σε οποιοδήποτε περιβάλλον βρεθούν και να επικοινωνήσουν αποτελεσματικά.

Οι διαπιστώσεις αυτές φανερώνουν τη σημασία των ποικίλων διαλέκτων για τη γλωσσική εκπαίδευση. Με τη γνώση των διαλεκτικών στοιχείων θα απαλλαγούμε από κάποια στερεότυπα σε σχέση με αυτές, όπως για παράδειγμα: «αυτοί μιλούν χωριάτικα». Είναι, επίσης, χρήσιμο οι εκπαιδευτικοί να μη σταματούν στη μνεία1 κάποιων διαλεκτικών λέξεων, αλλά να εμβαθύνουν κάπως σε αυτές, ώστε τα παιδιά πραγματικά να κατανοούν την αξία τους και τη συμβολή τους στη δόμηση της επίσημης γλώσσας.

Τ. Μακρογιάννη, Αθ. Μιχάλης, Β. Καζούλη, από το διαδίκτυο. (2009) Διάλεκτοι και Εκπαίδευση. Πρακτικά 5ου Πανελλήνιου Συνέδριου Εκπαιδευτικών για τις ΤΠΕ (διασκευή).

1 μνεία: αναφορά

ΘΕΜΑΤΑ

Α1. (Μονάδες 15)

Α1. Ποια είναι, σύμφωνα με την άποψη του Μ. Τριανταφυλλίδη, η σημασία των διαλέκτων; (60-80 λέξεις)

(μονάδες 15)

Α2. (Μονάδες 10)

Α2. Ποια είναι τα δομικά στοιχεία της τελευταίας παραγράφου (Οι διαπιστώσεις,…γλώσσας) του κειμένου;

(μονάδες 10)

Β1. (Μονάδες 10)

Β1. Να συντάξετε μία παράγραφο 60-80 λέξεων στην οποία να χρησιμοποιήσετε τις λέξεις/φράσεις του κειμένου με έντονη γραφή: γλώσσα, εκφράζει, ζωντανός οργανισμός, γλωσσική διδασκαλία, κατανοούν την αξία.

(μονάδες 10)

Β2. (Μονάδες 15)

Β2. Να αιτιολογήσετε τη χρήση των εισαγωγικών σε καθεμιά από τις παρακάτω φράσεις/προτάσεις του κειμένου:

1. «οι διάλεκτοι ενός λαού … γι’ αυτόν τον σκοπό» (στη δεύτερη παράγραφο)

2. «ειδικών γλωσσών»

3. «αυτοί μιλούν χωριάτικα»

(μονάδες 15)

Β2.β. Να δώσετε έναν δικό σας μεταφορικό/συνυποδηλωτικό τίτλο στο κείμενο.

(μονάδες 5)

Ή 2322

ΘΕΜΑΤΑ

Α1. (Μονάδες 15)

Α1. Ποιο είναι, σύμφωνα με το κείμενο, το πλεονέκτημα της ελληνικής γλώσσας; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.(60-80 λέξεις)

(μονάδες 15)

Α2. (Μονάδες 10)

Α2. Να δώσετε έναν πλαγιότιτλο στη δεύτερη παράγραφο (Όπως, ….. τον σκοπό) και έναν στην τρίτη παράγραφο (Η πρότυπη …… αποτελεσματικά) του κειμένου.

(μονάδες 10)

Β1. (Μονάδες 10)

Β1. Να δημιουργήσετε μία πρόταση χρησιμοποιώντας καθένα από τα αντώνυμα των παρακάτω λέξεων του κειμένου με την έντονη γραφή: περισσότερο, όμορφη, συνειδητά, επίσημης, γνώση.

(μονάδες 10)

Β2. (Μονάδες 15)

Β2. Να επισημάνετε ποιες από τις παρακάτω φράσεις/προτάσεις του κειμένου χρησιμοποιούνται με κυριολεκτική/δηλωτική και ποιες με μεταφορική/συνυποδηλωτική σημασία:

1. «διδασκαλία των νεοελληνικών γλωσσικών διαλέκτων»

2. «η γλώσσα είναι ένας ζωντανός οργανισμός»

3. «μια από τις πολυτιμότερες πηγές για τον πλουτισμό της [γραφόμενης] γλώσσας»

(μονάδες 15)

Ή 2324

ΘΕΜΑΤΑ

Α1. (Μονάδες 15)

Α1. Πώς πρέπει, σύμφωνα με το κείμενο, να αντιμετωπίζονται οι γλωσσικές και κοινωνικές διάλεκτοι στην εκπαίδευση; (60-80 λέξεις)

(μονάδες 15)

Α2. (Μονάδες 10)

Α2. Να δώσετε έναν πλαγιότιτλο σε κάθε παράγραφο του κειμένου.

(μονάδες 10)

Β1. (Μονάδες 10)

Β1. Να συντάξετε μία παράγραφο 60-80 λέξεων στην οποία να χρησιμοποιήσετε τις λέξεις/φράσεις του κειμένου με έντονη γραφή, με βάση τη σημασία τους στο κείμενο: γλώσσας, εκφράζει, σκοπό, πλεονέκτημα, επικοινωνήσουν αποτελεσματικά.

(μονάδες 10)

Β2. (Μονάδες 15)

Β2.α. Να δώσετε έναν δικό σας τίτλο στο κείμενο.

(μονάδες 10)

Β2.β. Να προσδιορίσετε αν ο τίτλος που δώσατε στο κείμενο είναι κυριολεκτικός/δηλωτικός ή μεταφορικός/συνυποδηλωτικός.

(μονάδες 5)

Αξία γλώσσας-προβλήματα- τρόποι αντιμετώπισης

ΓΛΩΣΣΑ

(Αναδημοσίευση από :http://latistor.blogspot.com/2015/03/blog-post.html#ixzz4KFCkhC4o)

Γλώσσα, με την ευρύτερη έννοια, συνιστά οποιοδήποτε σύνολο ή σύστημα τυποποιημένων συμβόλων, σημείων, ήχων ή κινήσεων, που συνθέτει έναν κώδικα επικοινωνίας, που αποτελεί μέσο ανταλλαγής μηνυμάτων.

Ειδικότερα, ο κατά ομάδες, κυρίως έθνη, καθιερωμένος κώδικας επικοινωνίας, που συνίσταται στην απόδοση συγκεκριμένων σημασιών με λέξεις και εκφράσεις (τόσο ως εσωτερικό οργανωμένο γραμματικό, συντακτικό και λεξιλογικό σύστημα, ως «λόγος», όσο και ως πράξη, εφαρμογή, δηλαδή ως «ομιλία»).

«Εγώ δεν ξέρω να υπάρχει παρά μία γλώσσα, η ενιαία Ελληνική, όπως εξελίχθηκε από την Αρχαία, που έφτασε να είναι το μεγάλο καμάρι μας και το μεγάλο μας στήριγμα». Οδυσσέας Ελύτης

Η αξία της γλώσσας

- Η γλώσσα αποτελεί ένα πολυδύναμο εκφραστικό μέσο, αφού επιτρέπει στον άνθρωπο να εκφράσει από τις απλούστερες ιδέες ή και πληροφορίες που του είναι αναγκαίες στον καθημερινό βίο, μέχρι τα υψηλότερα διανοήματα που μπορούν να επηρεάσουν βαθύτατα ποικίλες εκφάνσεις της κοινωνίας.

- Χάρη στη γλώσσα, επομένως, καθίσταται εφικτή η επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων, καθώς μέσω αυτής είναι δυνατή η πλήρης έκφραση συναισθημάτων, ιδεών, αλλά και απλών πληροφοριών.

- Ειδικότερα, η έκφραση των συναισθημάτων επιτρέπει στους ανθρώπους τη βάθυνση των μεταξύ τους σχέσεων, καθώς τους παρέχει τη δυνατότητα μιας πιο ουσιαστικής γνωριμίας, αλλά και την ευκαιρία τροποποίησης της συμπεριφοράς τους, όταν διαπιστώνεται πως αυτή επενεργεί αρνητικά στο άλλο άτομο.

- Η έκφραση ιδεών και συλλογισμών επιτρέπει την πραγματοποίηση, όχι μόνο απλών καθημερινών πράξεων ή βελτιώσεων, αλλά και την υλοποίηση σημαντικών πνευματικών, επιστημονικών και τεχνολογικών επιτευγμάτων.

- Η γλώσσα, άλλωστε, επιτρέπει την εξωτερίκευση ενός ακόμη βασικού στοιχείου της ανθρώπινης προσωπικότητας· της φαντασίας. Έτσι, με τη βοήθεια του γλωσσικού κώδικα το άτομο μπορεί να αποκαλύψει και να διατυπώσει εκείνες τις σκέψεις του που υπερβαίνουν τα όρια του πραγματικού, και τα οποία συχνά βρίσκουν την ιδανική τους έκφραση στα έργα της λογοτεχνίας.

Ειδικότερα:

Πνευματικός τομέας:

- Με τη συνδρομή της γλώσσας -κυρίως μέσω του γραπτού λόγου- το άτομο κατορθώνει να έρθει σε επαφή με τα πνευματικά δημιουργήματα παλαιότερων εποχών, αλλά και με το τρέχον γνωστικό υλικό των διαφόρων επιστημών, επιτυγχάνοντας τον εμπλουτισμό των γνώσεών του και φυσικά τη γενικότερη πνευματική του καλλιέργεια.

- Η γλώσσα, άλλωστε, αποτελεί το βασικό εργαλείο μετάδοσης γνώσεων, καθώς καθιστά εφικτή, όχι μόνο τη μελέτη γραπτών κειμένων, αλλά και τη διεξοδική προφορική παρουσίαση των γνωστικών αντικειμένων από τους διδάσκοντες, με την παράλληλη αποσαφήνιση εννοιών που δυσχεραίνουν το μαθητή.  

- Η σύνδεση της γλώσσας με τη συνολική ενίσχυση των πνευματικών και διανοητικών λειτουργιών του ατόμου είναι προφανής, υπό την έννοια πως ο γλωσσικός κώδικας αποτελεί βασικό φορέα σκέψης και συλλογισμών. Η διεύρυνση, επομένως, της γλωσσικής δεξιότητας του ατόμου, όπως και του λεξιλογίου του, προσφέρει το αναγκαίο υλικό για την επίτευξη νέων και πιο σύνθετων συλλογισμών, που ενισχύουν την αντιληπτική του ικανότητα.

- Η γλώσσα ως μέσο πειθούς ωθεί το άτομο στην ενίσχυση της ικανότητάς του να διαρθρώνει κατά τρόπο λογικό τις σκέψεις του, να σχηματίζει επιχειρήματα και να επιτυγχάνει έτσι την αποτελεσματικότερη δυνατή επικοινωνία.

- Ο γραπτός λόγος συνιστά βασικό μέσο διατήρησης του πνευματικού πολιτισμού ενός έθνους, παρέχοντας τη δυνατότητα στις νεότερες γενιές να γνωρίσουν τόσο τη λογοτεχνική όσο και την ιστορική παράδοση του τόπου τους.

Κοινωνικός & πολιτικός τομέας:

- Η γλώσσα και ειδικότερα η μέσω αυτής δυνατότητα του διαλόγου καθιστά εφικτή την επικοινωνία, και άρα τη γνωριμία μεταξύ ατόμων, επιτρέποντας έτσι την κοινωνικοποίησή τους. Οι άνθρωποι κατορθώνουν χάρη στη γλώσσα να εδραιώσουν τις φιλικές και επαγγελματικές τους σχέσεις, όπως και τις σχέσεις έρωτα και αγάπης.

- Σε ό,τι αφορά, μάλιστα, τα πολιτικά θέματα, η γλώσσα και ο διάλογος επιτρέπουν την διατύπωση απόψεων, αλλά και την άσκηση κριτικού ελέγχου στις αποφάσεις και τις δράσεις των πολιτικών. Προκύπτει, έτσι, η ενδυνάμωση των δημοκρατικών θεσμών, εφόσον κάθε πολίτης μπορεί να έχει ενεργό ρόλο στα πολιτικά πράγματα της χώρας.

Ψυχολογικός τομέας

- Η γλώσσα καθιστά δυνατή την εξωτερίκευση των συναισθημάτων του ατόμου, επιτρέποντας τόσο την εμβάθυνση των ανθρώπινων σχέσεων όσο και την εκτόνωση των εσωτερικών εντάσεων. Το άτομο μπορεί να εκφράσει με σαφήνεια τη συναισθηματική του κατάσταση επιδιώκοντας μια ορισμένη αντίδραση ή ανταπόκριση από τους γύρω του.

- Η έκφραση των συναισθημάτων λειτουργεί κατά τρόπο θετικό στις ανθρώπινες σχέσεις, αλλά και στη γενικότερη συνύπαρξη των ατόμων, αφού καθιστά σαφές πως όλοι οι άνθρωποι -ανεξάρτητα από το φύλο, τη θρησκεία ή τον τόπο διαμονής τους- έχουν παρόμοια συναισθήματα, και άρα παρόμοιες συναισθηματικές ανάγκες.

Προβλήματα της σύγχρονης ελληνικής γλώσσας

Γλωσσική ένδεια – Λεξιπενία

Λεξιπενία: Το φαινόμενο κατά το οποίο ένα πρόσωπο ή μια κοινωνική ομάδα χρησιμοποιεί στον καθημερινό λόγο, και γενικότερα στην επικοινωνία, πολύ περιορισμένο αριθμό λέξεων και εκφραστικών μέσων (κυρίως λόγω άγνοιας).

- Η γλωσσική ένδεια, ο περιορισμένος δηλαδή γλωσσικός και εκφραστικός πλούτος αφορά, όχι μόνο τα νέα άτομα, αλλά και μεγάλο μέρος του ενήλικου πληθυσμού, και υποδηλώνει μια εκτεταμένη ένδειξη αδιαφορίας για την ουσιαστική εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας. Πολλοί ενήλικες περιορίζονται σε όσα έμαθαν κατά τη διάρκεια της σχολικής τους ζωής και δεν ασχολούνται ακολούθως με τη διεύρυνση και τον εμπλουτισμό των γλωσσικών και γενικότερων εκφραστικών τους δυνατοτήτων. Συνάμα, πολλοί νέοι αδιαφορούν για τα γλωσσικά μαθήματα, καθώς θεωρούν πως οι βασικές τους γνώσεις επαρκούν για να καλύψουν τις καθημερινές επικοινωνιακές τους ανάγκες. Αποτέλεσμα αυτής της αδιαφορίας είναι η αδυναμία πολλών νέων -αλλά και ενηλίκων- να εκφραστούν κατά τρόπο πλήρη και γλωσσικά άρτιο.

Εκτεταμένη χρήση ξένων λέξεων και εκφράσεων    

Πολλοί νέοι, αλλά και ενήλικες, υιοθετούν λέξεις, όρους και εκφράσεις από άλλες γλώσσες -ιδίως από την αγγλική- σε τομείς που αφορούν κυρίως την τεχνολογία και τη διασκέδαση. Συχνά, ακόμη κι αν υπάρχει ή μπορεί να δημιουργηθεί αντίστοιχη ελληνική λέξη, παρατηρείται η άκριτη υιοθέτηση του αγγλικού όρου, και η ευρεία χρήση του στην καθημερινή επικοινωνία, με αποτέλεσμα ο λόγος των νέων ανθρώπων να αποτελείται από ένα κράμα ελληνικών και ξένων λέξεων.

Η υιοθέτηση αυτή των ξένων λέξεων, πέρα από το γεγονός ότι υποτιμά τις γλωσσοπλαστικές δυνατότητες της ελληνικής γλώσσας, επιφέρει μια αισθητή υπονόμευση της εκφραστικής ικανότητας των νέων ανθρώπων που δυσκολεύονται πλέον να συντάξουν ένα κείμενο με καθαρό και ολοκληρωμένο ελληνικό λόγο, χωρίς να καταφύγουν στη χρήση ξενικών όρων.  

Αίτια των προβλημάτων

- Στο πλαίσιο της εκπαίδευσης η μελέτη της νέας ελληνικής γλώσσας δεν έχει την κεντρική θέση που θα έπρεπε, καθώς δίνεται εμφανώς μεγαλύτερη βαρύτητα στην αρχαία ελληνική με αποτέλεσμα οι μαθητές να μην εξοικειώνονται στον αναγκαίο βαθμό με τη μορφολογία και το συντακτικό της νέας ελληνικής. Παράλληλα, ακόμη και η προσδοκία βαθύτερης γνωριμίας με την νεοελληνική μέσω της αρχαίας ελληνικής δεν βρίσκει την πλήρωσή της, αφού ελάχιστοι νέοι κατορθώνουν να κατανοήσουν επαρκώς την επαφή των δύο γλωσσικών μορφών.  

- Η κυριαρχία της αγγλικής γλώσσας σε ποικίλους τομείς της σύγχρονης πραγματικότητας (υπολογιστές, διαδίκτυο, μουσική, κινηματογράφος) που σχετίζονται με την καθημερινότητα των νέων, επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη γλωσσική τους έκφραση.

- Οι νέοι επηρεάζονται, συνάμα, από την τηλεοπτική γλώσσα, όπως αυτή χρησιμοποιείται στα διαφημιστικά μηνύματα, αλλά και σε εκπομπές νεανικού περιεχομένου. Πρόκειται για μια γλώσσα ατελή, όπου κυριαρχούν τα λογοπαίγνια, η ανάμειξη ξένων γλωσσικών όρων, οι ελλιπείς διατυπώσεις, τα συντακτικά λάθη, η συνθηματολογία, αλλά και η χρήση περιορισμένου λεξιλογίου.

- Προφανής είναι, φυσικά, κι η επίπτωση που έχει η μείωση της επαφής των νέων με τη λογοτεχνία και το βιβλίο γενικότερα. Υπό την τυραννία της τηλεοπτικής οθόνης οι νέοι απομακρύνονται ολοένα και περισσότερο από την ανάγνωση, γεγονός, μάλιστα, που βαρύνει τόσο τους γονείς όσο και το σχολείο, αφού δεν επιτυγχάνεται η μετάδοση στα παιδιά της απαραίτητης αγάπης για τη μελέτη και την ανάγνωση.

- Οι νέοι, άλλωστε, παρασύρονται από το γενικότερο χρησιμοθηρικό πνεύμα της εποχής που έχει προ πολλού απορρίψει την ενασχόληση με το βιβλίο ως οικονομικά ανώφελη, αφού δεν οδηγεί στη διασφάλιση κάποιας επικερδούς επαγγελματικής ενασχόλησης. Από την άλλη μεριά, η συνεχής επιδίωξη της άμεσης ανταμοιβής και της ευδαιμονίας, που κατατρέχει την εποχή μας, δεν έχει κανένα ενδιαφέρον για την επαφή με τη μελέτη και την ανάγνωση, αφού τα πνευματικά τους οφέλη είναι μακροπρόθεσμα και δεν πληρούν την αξίωση της άμεσης ικανοποίησης και εξαργύρωσης.

- Τα νέα δεδομένα της εποχής μας έχουν συνάμα εκμηδενίσει τις δυνατότητες ουσιαστικού διαλόγου τόσο στο πλαίσιο της οικογένειας που βάλλεται από συνεχείς οικονομικές ανησυχίες, όσο και στο πλαίσιο της υποβαθμισμένης εκπαιδευτικής διαδικασίας, όπου τα πολυμελή τμήματα συνιστούν απαγορευτικό παράγοντα για όποια απόπειρα ποιοτικής διαλογικής διερεύνησης ενός ζητήματος ή μιας έννοιας.

- Ιδιαιτέρως επιζήμια κρίνεται κι η επικοινωνία των νέων μέσω των δικτύων κοινωνικής δικτύωσης, όπου για λόγους συντομίας η γλώσσα αποκτά μια συντομογραφική ελλειπτική απόδοση, με τη χρήση συχνά λατινοελληνικού αλφαβήτου, που ενέχει τις δικές του ολέθριες συνέπειες στην ορθογραφία των λέξεων.

- Ατυχής είναι, επίσης, η συνήθεια των ενηλίκων να υιοθετούν τους εκφραστικούς τρόπους των νέων σε μια υποτιθέμενη προσπάθεια προσέγγισής τους. Είναι, το δίχως άλλο, σαφές πως οι νέοι θα πρέπει να βρίσκουν στο πρόσωπο των ενηλίκων άρτια γλωσσικά πρότυπα και όχι δικά τους κακέκτυπα.

Τρόποι αντιμετώπισης

Παρά το γεγονός πως η γλώσσα μας, ως ζωντανός και ιδιαίτερα δυναμικός κώδικας, έχει φανεί ανθεκτικότατη σε κάθε πιθανή δοκιμασία στην μακραίωνη πορεία της, δεν θα πρέπει, εντούτοις, να μείνουμε άπραγοι απέναντι στους παράγοντες εκείνους που υπονομεύουν και ζημιώνουν τη συνέχειά της. Είναι, άλλωστε, εύλογο πως η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα η γλωσσική έκφραση πολλών νέων, δεν μπορεί παρά να μας θέσει σε εγρήγορση, εφόσον, ακόμη κι αν θεωρήσουμε πως η ίδια η ελληνική γλώσσα δεν διατρέχει άμεσο κίνδυνο, είναι, ωστόσο, πολλοί εκείνοι οι νέοι που αδυνατούν να εκφραστούν με την επιθυμητή αρτιότητα, αλλά και να κατανοήσουν επαρκώς ένα κείμενο.

- Η διαφύλαξη και η σωστή εκμάθηση της γλώσσας θα πρέπει να συνιστά βασική επιδίωξη του σχολείου, ήδη από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, ώστε οι νέοι που ολοκληρώνουν, τουλάχιστον, την υποχρεωτική εκπαίδευση να έχουν διασφαλίσει μια στερεή και ορθή γνώση του γλωσσικού κώδικα. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτό θα χρειαστεί να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στη διδασκαλία της νεοελληνικής γλώσσας, έστω κι αν αυτό απαιτεί μια νέα προσέγγιση στην οργάνωση της σχολικής ύλης.

- Η γλωσσική καλλιέργεια απαιτεί, φυσικά, συνειδητή προσπάθεια από το ίδιο το άτομο. Είναι σημαντικό, επομένως, τόσο οι γονείς όσο και οι εκπαιδευτικοί να κατορθώσουν έγκαιρα να βοηθήσουν τα παιδιά να συνειδητοποιήσουν την εξέχουσα σημασία που έχει η άρτια γνώση της μητρικής γλώσσας. Καίρια ως προς αυτό είναι η μετάδοση του μηνύματος μέσω του προσωπικού παραδείγματος των προσώπων που συμμετέχουν στην εκπαίδευση των νέων.

- Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης θα πρέπει να αξιοποιήσουν την ισχυρή επίδραση που ασκούν στους νέους για να προωθήσουν ορθά γλωσσικά πρότυπα. Προκειμένου, ωστόσο, να το επιτύχουν αυτό οφείλουν να αναβαθμίσουν σημαντικά το επίπεδο γλωσσικής έκφρασης τόσο των δημοσιογράφων και παρουσιαστών όσο και αυτό του εκφερόμενου λόγου στις ψυχαγωγικές εκπομπές.

Συνάμα, θα είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή τους, αν δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στη διάδοση πνευματικών έργων υψηλής γλωσσικής ποιότητας από τη λογοτεχνική και θεατρική μας παράδοση.

- Η πανεπιστημιακή κοινότητα, με τη συνδρομή γλωσσολόγων και τη σύμπραξη της πολιτείας, θα πρέπει να αντιμετωπίσει πιο οργανωμένα την απόδοση ξένων γλωσσικών όρων στα νέα ελληνικά είτε με τη χρήση αντίστοιχων ελληνικών λέξεων είτε με τη δημιουργία νέων.

- Το Υπουργείο Παιδείας οφείλει να αξιοποιήσει τόσο τις υπάρχουσες βιβλιοθήκες των σχολείων όσο και τις δυνατότητες του διαδικτύου, για να προωθήσει την ανάγνωση λογοτεχνικών βιβλίων. Η επαφή των νέων με την πεζογραφία και την ποίηση μπορεί να ενισχυθεί σημαντικά, αν με την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, το πολύτιμο πνευματικό αυτό υλικό παρουσιαστεί στους νέους με πιο ελκυστικό τρόπο.

- Οι πνευματικοί δημιουργοί του τόπου μας θα πρέπει να επιχειρήσουν ανοίγματα προς το νεανικό κοινό είτε με τη βοήθεια του διαδικτύου, είτε μέσω της τηλεόρασης, είτε με πιο ενεργή συμμετοχή στις σχολικές εκδηλώσεις. Η δύναμη του λογοτεχνικού λόγου, αλλά και η αξία των νοημάτων του, μπορούν να συγκινήσουν τη νέα γενιά, όπως το έκαναν και σε παλαιότερες εποχές.

- Η πολιτεία οφείλει, σε κάθε περίπτωση, να στηρίξει έμπρακτα τις προσπάθειες ανάδειξης και διάδοσης του ελληνικού λόγου, ώστε να συνεχιστεί η εμβριθής μελέτη του, αλλά και να ενισχυθεί το κύρος της γλώσσας μας τόσο σε τοπικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.

(Read more: http://latistor.blogspot.com/2015/03/blog-post.html#ixzz4KFDYMFv9)